BÓNG NGUYỆT L̉NG SÔNG

Ngh́n năm đất tổ Luy Lâu            
Chuyện xưa trăng rụng chân cầu thế thôi !            
(TK)            

     Không ai biết ông là người xứ nào. Có người hỏi, ông nói đến một miền đất xa xôi có tên gọi thật khó nhớ. Cứ vậy rồi thân thế của ông trong trí nhớ thiên hạ cũng mơ hồ như cái địa danh xa lạ đó. Nhiều lắm là có người c̣n nhớ được một chuyện lạ xăy ra vài hôm trước ngày ông đến đây. Lần đó, suốt hai đêm liền, thôn trưởng làng Nhơn Trạch nằm mơ thấy một lăo hành khất rách rưới ghé làng rồi đến ngũ nhờ trước hiên nhà ông. Lăo lạ lùng lắm, không thấy ăn uống ǵ, và đến không chào hỏi mà đi cũng không từ biệt. Chuyện kỳ dị là ngay sau lúc lăo bỏ đi, trên chổ nằm c̣n ấm hơi người ấy, thôn trưởng đă nhặt được một thỏi vàng ṛng chói ḷa. Ông đă cho người chạy theo lăo hành khất để trả lại, nhưng lăo im lặng lắc đầu rồi thoáng mất như bóng ma trên con đường c̣n đầy sương sớm.

     Không phải người nông cạn dễ tin với những mộng mị hoang đường, nhưng lần này thôn trưởng vẫn thấy có chút kỳ lạ. Giấc mơ đêm trước và đêm sau giống nhau từng nét và rơ ràng như chuyện thật giữa ban ngày. Mấy hôm sau, ông có việc đi ngang ngôi đ́nh cuối làng và nh́n thấy một du sĩ đang thọ trai ở đó. Thức ăn chỉ là chút cơm bánh trong b́nh bát khất thực. Thôn trưởng thoáng giật ḿnh. Trên gương mặt trung niên kia, ông vừa nh́n thấy ánh mắt sâu thẳm của lăo hành khất trong giấc mơ đêm trước !

     Ngày đó, đạo Phật c̣n rất lạ lẩm với người dân xứ này. Thiên hạ chỉ thỉnh thoảng kể nhau nghe về một vài tu sĩ ăn mặc lạ lùng theo các tàu buôn xứ ngoài đến đây từ một miền đất nào đó có cái tên như là Thiên Trúc, gọi theo các khách trú phương Bắc. Hôm vị du sĩ lên bờ khất thực, dân làng không biết ông muốn ǵ khi ngôn ngữ bất đồng và chỉ thấy ông im lặng bước đi trên đường làng, tay ôm b́nh bát, một món vật dụng mà họ chưa từng thấy qua bao giờ. Trong hoàn cảnh khó xử ấy, một khách đi đường xem chừng cũng người xứ ngoài đă rẻ vào quán nước bên đường chọn lấy vài thứ bánh trái đem đến đặt vào b́nh bát của vị du sĩ rồi im lặng bỏ đi, không nói ǵ. Cả người cho lẫn người nhận đều im lặng. Dân làng thấy lạ, nhưng mấy ngày kế đó, họ đă biết làm ǵ khi thấy ông khất thực. Dân chúng ở đây phần lớn mù chữ, nhưng ai cũng có ḷng. Sau một vài hôm, họ dần dần biết ông không ăn buổi chiều, khi khất thực chỉ nhận những thứ không cần nấu nướng và không cất lại phần thức ăn dư.

     Vị du sĩ thường qua đêm trong đ́nh làng và ban ngày sau giờ khất thực người ta vẫn thường nh́n thấy ông ngồi im lặng một ḿnh ở đâu đó trên đồi cây hay ngoài băi sông vắng người. Thi thoảng người ta có nghe vài câu tṛ chuyện của ông với đám trẻ chăn trâu, và có lẽ qua chúng, ông đă từng ngày học thêm tiếng địa phương để nói được những câu chữ đơn giản : Đừng giết, đừng trộm, đừng dối, đừng say, đừng tham, đừng giận. Dần dần, ông c̣n dạy chúng những bài hát nghe chừng ngô nghê như đồng dao:

        Nhanh quá phù vân
        đời có rồi không
        buồn vui vinh nhục
        trăng rụng trên đồng
        người rồi về đất
        như nước về sông
        mang ǵ theo được
        ngoài một tấm ḷng…

     Chữ nghĩa mơ hồ, chỉ cần chút vần điệu là lũ trẻ có thể gỏ sừng trâu mà hát. Chúng hát hồn nhiên không cần nghĩ ngợi xa xôi. Nhưng rồi ngày kia cũng có đứa hỏi ông bài hát đó nói ǵ, ông bảo:
    - Trái không độc th́ ăn được, lời không phiền người th́ nói được, việc không hại người th́ làm được, câu có vần điệu th́ hát được. Cứ hát, cứ sống như trẻ con để khi hiểu được ư nghĩa cuộc đời th́ cũng là lúc phải đi xa một ḿnh rồi.
    - Đi xa là về đâu thưa ông ?
     Vị du sĩ mỉm cười trỏ tay về mấy g̣ đất bên đường. Đám trẻ tỏ dấu rùng ḿnh. Chúng từng nghe người lớn trong làng bảo đó là những nấm mồ vô danh không biết của ai.

     Mùa hạ năm đó, trong làng có người mắc bệnh lạ, thuốc thầy ǵ cũng không chữa khỏi. Đường cùng, dân làng bàn nhau đến cậy nhờ vị du sĩ như để cầu may, một phần cũng v́ có kẻ nhất mực cho ông là một phương sĩ lưu lạc thế nào cũng biết vài món huyền thuật để pḥng thân. Nghe dân làng thưa chuyện, vị du sĩ mỉm cười :
    - Ta chưa từng biết đến thứ ǵ là linh phù, thần dược hay cầu đảo quỷ thần. Sa môn dù có riêng biệt dặm mây cũng phải có lúc thuận theo thế thường mà liệu việc: Uống ăn phải lẽ, thuốc thang hợp cách, tâm bớt tham giận, tận dụng thanh khí, thân thường vận động. Đó chẵng là phép dưỡng sinh hữu hiệu nhất đó sao !
    - Xin thưa, lời thầy thậm phải, nhưng dường như trong cơi nhân gian đôi lúc c̣n có những thứ nằm ngoài điều thường thức vốn chỉ có thể nhận biết bằng việc thấy nghe …Nay xin được nghe về điều ấy, ít ra cũng để trấn an ḷng người.
    - Th́ ra là thế. Nếu đă thử qua nhiều cách, giờ c̣n một cách may ra giúp được ǵ chăng : Gom hết ăn mày làng trên xóm dưới về và tùy sức ḿnh mà cho gạo thóc áo quần rồi một ḷng nghĩ tưởng đến hàng khuất mặt như là những người thân để chia sẻ công đức này và nguyện được b́nh yên. Nếu chẵng mắc trọng nghiệp tiền thân th́ cách này xem ra cũng có chổ hi vọng.

     Dân làng theo lời và chuyện lạ lùng khó ngờ được đă xăy ra. Hơn chục kẻ bệnh trong làng bỗng dưng khỏe lại như chưa từng đau. Dân làng cảm mộ ân đức vị du sĩ, họ góp sức nhau dựng cho ông một thảo xá xinh xắn nằm biệt lập ở băi sông cuối làng. Vị du sĩ chịu về thảo xá để không phụ ḷng thiên hạ, nhưng bao nhiêu lễ phẩm mang đến cúng dường đều bị ông từ chối.

     Ông tiếp tục khất thực mỗi sáng, và thức ăn c̣n lại luôn chia đều cho đám trẻ chăn trâu. Trước sau dường như ông chỉ độ được lũ con nít này. C̣n người lớn, phục ông th́ có phục, nhưng họ không thể thân cận. Lời ông nghe ra quá khô khan khó hiểu, và điều đáng nói là ông đă không có được một vẻ ngoài khuất lấp mơ hồ để họ phó thác thứ niềm tin thần mị. Ông luôn là một người quá thực tế, minh bạch. Mà đó lại không là điều thiên hạ mong mơi. Họ muốn thấy ông phù phép thần bí, thậm chí có chút cơ xảo cũng được, miễn là kín đáo tinh vi một tí để ḷng phàm dễ dăi của họ có chổ tựa nương. Nói cho cùng, những thứ ông có th́ thiên hạ không cần và thứ họ cần th́ ông không có. Thế là dù vẫn mỗi sáng đặt bát cúng dường vị du sĩ, nhưng đối với dân làng ở đây việc t́m đến lắng nghe ông vẫn cứ là điều bất tiện.

     Ḍng đời trôi nhanh như con nước. Vị du sĩ đă trăi hơn mười mùa mưa ở làng Nhơn Trạch. Một đứa trong đám trẻ chăn trâu xem chừng có nhiều ngộ tánh đă tự ư xin theo vị du sĩ để làm học tṛ và kiếp tu của nó cũng được vỡ ḷng bằng mấy bài hát đồng dao mà mỗi chặng đời sau này chỉ là từng bước thấm thía những huyền nghĩa trong đó.

     Một đêm mùa đông, sương trắng ở đâu về giăng kín làng và sáng hôm sau người ta mới hay vị du sĩ đă lên đường đi mất, để lại ở thảo xá kia một nhà sư trẻ tuổi tiếp nối chuyện kệ sớm kinh chiều.

     Những buổi mưa khuya nằm một ḿnh ở thảo xá quạnh hiu, nhà sư trẻ kia cứ ngẩm nghĩ măi vẫn không hiểu được câu nói lấp lững mơ hồ của sư phụ trong đêm từ biệt:

     - Xứ này âm thịnh dương suy. Chánh pháp là mặt trời lớn nên dễ khiến thiên hạ e ngại. Họ chỉ có thể đón nhận cái ǵ nhẹ nhàng, êm mát như ánh trăng chẵng hạn. Ánh trăng cũng là ánh sáng mặt trời nhưng đă qua một miền trung chuyển. Con rồi cũng có lúc phải bỏ đây mà lên đường, nhưng khi đó nơi này sẽ là một đạo tràng lớn mạnh và chính con là người khởi dựng công tŕnh ấy. Đừng quên lời ta, lúc ấy hăy đặt tên chùa là Hiệp Phố…

     Sao lại là Hiệp Phố ? Tên gọi đó nào có ư nghĩa ǵ trong Phật điển hay văn chương. Dường như đó chỉ là một địa danh cũ ở đất Giao Châu xưa. Thầy nhớ từng nghe qua nơi chốn này từ các kỳ lăo. Sao lúc nào lời sư phụ cũng có âm hưởng đồng dao. Ông yêu tuổi thơ hay chưa từng tin cậy người lớn ?

-------------xxx-------xxx------------

     Hai mươi năm sau, nhà sư trẻ ngày xưa giờ đă trọng tuổi. Sau mấy lần thay mái sửa vách cho thảo xá, ông đă đi xin gạch vụn về rồi tự tay trộn vữa làm chùa bằng vôi bột, bă đường với nhựa dây tơ hồng hái từ ngoài băi. Việc xong, ông đặt tên chùa là Hiệp Phố. Trong chùa bây giờ ngoài ông, c̣n có một bà cụ cũng người phương ngoài xô dạt đến đây xin làm công quả.

     Một đêm mưa gió mịt mù, anh đánh dặm ngoài làng đă vớt được trên sông một tráp gỗ quách am thơm lừng và trong đó là một đứa bé c̣n đỏ hỏn. Anh đánh dặm muốn nuôi làm con, nhưng xem lại thấy nó là gái, anh có chút ái ngại rồi đem giao cho bà cụ trên chùa. Đứa bé được đặt tên Phù Di (con mọi trôi sông) và dễ nuôi kỳ lạ, chỉ uống nước cơm, cháo loăng mà bụ bẩm mau lớn không ngờ. Vừa lên sáu tuổi nó đă nhận được mặt chữ, hoành phi trướng liễn thấy được ở đâu một lần đều có thể viết lại không thiếu một nét. Thầy trụ tŕ thấy lạ, đem các sách An Ban, Lư Hoặc dạy cho, thảy đều nằm ḷng chẵng sót.

     Năm mười ba tuổi, dù ăn vận nâu ṣng, nhưng Phù Di cứ đẹp như hoa: Răng ngọc, môi hồng, cao lớn cân đối, đă vậy lại ăn nói ư tứ, sâu sắc. Có điều kỳ lạ là cô bé như căm ghét đàn ông, bất luận tuổi tác. Ngoại trừ sư phụ là trụ tŕ chùa Hiệp Phố, cô bé luôn tránh mặt nam giới. Tuy thế, điều đặc biệt là từ sau ngày có cô, khách thập phương đến viếng chùa như đông đảo hơn. Người ta thích nghe cô tụng kinh, nói chuyện. Giọng cô khi vui như tiếng hoàng yến, lúc buồn nghe như ngọc vỡ. Mấy hôm sư phụ có bệnh, cô đứng làm chủ lễ, người xem như hội.

     Một khuya, thỉnh chuông đă lâu, không thấy sư phụ lên điện tụng kinh, Phù Di cùng bà cụ xuống tăng pḥng gỏ cửa măi không nghe thấy tiếng trả lời. Sau đó biết ra là thầy trụ tŕ đă bỏ chùa ra đi với mấy chữ nhắn lại, viết trên vách gỗ, đọc tựa đồng dao :

        Duyên đến duyên đi
        Nhân sinh mấy th́
        Chim chiều về núi
        C̣n chi, mất chi
        Chết là tử biệt
        Sống là sinh ly
        Kẻ sau, người trước
        Ai khứ, ai quy
 

     Phù Di chẵng tỏ vẻ ǵ, mắt chỉ đỏ hoe, xưa giờ ít nói, nay càng im lặng. Ba năm sau, bà cụ mất, Phù Di tṛn mười tám tuổi. Cô tự thí phát và chiêu tập ni sinh. Chỉ trong mấy năm, chùa Hiệp Phố đă có một ni chúng trên mười vị, ai cũng chữ nghĩa biện tài. Và trong chùa ngoài cổng lúc này đều được sửa chữa to rộng đẹp đẽ hơn trước, chỉ riêng điện Phật bằng gạch cũ th́ vẫn được giữ nguyên như xưa để làm nơi tôn trí di vật của hai đời sư trưởng trước kia.

     Ni trưởng Phù Di rất giỏi nghi lễ. Rằm nguơn sóc vọng trên chùa hay chuyện tang tế trong làng đều một tay cô sắp xếp. Cô soạn lại các bài tụng, thêm bớt các lễ tiết, lại nghĩ ra nhiều cách ngâm xướng khác nhau cho từng trường hợp tụng niệm. Cô cũng vẽ lại các kiểu mẩu tranh tượng và kiến trúc đền tháp. Tiếng tăm đồn đại, không ít chùa xa cũng đă đến tham khảo học hỏi. Nhưng không phải ai cũng đồng ư với Phù Di, thậm chí có người không phục, cho cô là xem nặng h́nh thức, bày vẽ dư thừa. Phù Di trả lời xa xôi :

     - Đất này xưa từng có cao nhân dừng chân hoá độ, chỉ tiếc ở đây âm thịnh dương suy nên không chịu nổi hùng lực của chánh pháp. Thương đời không hưởng được ánh nắng, tổ sư đă gợi ư hậu sinh dùng phương tiện ánh trăng để chiếu soi đời mạt pháp. Đạo ta kể ra cũng có âm và dương, có tánh và tướng, có h́nh thức và nội dung. Trí tuệ nội quán là phần dương cực, nội dung của đạo. Cúng tế lễ lạc là phần âm cực, h́nh thức bên ngoài của đạo, như ánh trăng chỉ là phản quang của mặt trời. Hai đời trụ tŕ ở đây trước kia đều là nam giới, nên xem ra chẵng hạp thủy thổ với đất này. Trí tuệ nội hướng của các vị cứ khiến thiên hạ thấy xa lạ, khôn kham. Ta nay thân nữ, có lạm dụng chút h́nh thức lễ nghi nào đó th́ cũng coi như đang dùng ánh trăng phương tiện để hoằng đạo mà thôi. Ngay đến việc ta bày ra các giọng ngâm xướng kinh kệ cho có vần điệu cũng chỉ nhằm thuận ứng ḷng người ở đây. Chúng sinh ở chốn biên địa lại trong thời mạt pháp th́ chỉ cần nghe để gieo duyên, chứ không thể hiểu để chứng ngộ. Các tiền bối của ta xưa c̣n dùng đến đồng dao để hoá độ th́ việc ngâm xướng du dương hôm nay cũng hợp lẽ mà thôi. Về việc có ai đó cho ta không phải chánh tông truyền thừa, tự ư khai sơn, th́ cũng xin trả lời chung là nếu thầy ta là gốc đă đi xa th́ ta là ngọn cũng nên nấn ná mà che mát khách đường trong giây lát. Nếu đă là vật tạm th́ luận chi đến chuyện khai giáo hay truyền thừa chứ !

     Năm Phù Di đúng bốn mươi tuổi, một sáng đích thân lau dọn gian pḥng cũ của sư phụ đă t́nh cờ bắt gặp một tráp gỗ lớn thơm ngát, dài khoảng mấy gang tay, nằm kín đáo dưới gầm giường. Nàng bất giác liếc nh́n về bàn thờ sư phụ rồi mở tráp. Một mảnh giấy vàng ố nhưng vẫn c̣n nguyên vẹn những ḍng bút tích của ông:

     - “ Ngày mồng sáu tháng bảy năm Canh Tuất, thiện nam Nguyễn Hoắc đến chùa giao một bé gái trôi sông nhờ cụ bếp Ngô Thị nuôi hộ. Ngoài chiếc tráp bằng gỗ quách am, bên cạnh đứa nhỏ c̣n một miếng ngọc khắc chữ, hẳn là tên người. Ta là trụ tŕ tạm cho đứa bé cái tên Phù Di để ngừa chuyện hung hiểm cho nó. Mai sau nếu tu hành sẽ có pháp hiệu, nếu về đời có thể dùng lại tên họ trên miếng ngọc để tương nhận thân bằng ”.

     Phù Di đọc nhanh cái tên ḿnh được khắc trên miếng ngọc trắng muốt. Lư Gia Bảo Châu. Cô bé tên Bảo Châu con nhà họ Lư. Nàng bỗng lạnh người nhớ đến mấy câu nói của sư phụ năm nào:

     - Thầy ta từng dặn phải đặt tên chùa là Hiệp Phố…. Lại bảo ta rồi sẽ bỏ đi và mai sau ở đây sẽ là một đạo tràng lớn mạnh. Nhưng trước mắt có ai đâu, Phù Di c̣n bé thế này lại chẵng phải là tăng.

     Hai trong ba điều ấy nàng đă hiểu. Sư phụ của Phù Di đă ra đi từ năm nàng vừa tṛn mười lăm tuổi và nơi đây bây giờ ít nhiều cũng đă là một đạo tràng tiếng tăm. C̣n v́ sao tên chùa phải là Hiệp Phố ? Phải chăng sư ông đă biết trước rằng người sẽ trùng hưng ngôi pháp vũ này là một bé gái mồ côi, và lẽ nào tên nàng lại có thể ứng với tên chùa theo lời sư ông đă dặn…

     Phù Di thầm th́ trên môi :

     - Chùa Hiệp Phố… Lư Gia Bảo Châu…Châu về Hiệp Phố !

     Rơ ràng nơi đây đă là chốn về của con bé Bảo Châu, và Phật pháp qua cách ứng dụng của nàng quả nhiên có phần đắc địa ở đây như một duyên nghiệp của chúng sinh sở tại. Đó chẵng là ư nghĩa của dụ ngôn Châu Về Hiệp Phố đấy sao !

     Như có ai đó xô đẩy, ni sư Phù Di từng bước tiến lại quỳ sụp trước bệ thờ hai thầy phương trượng. Một chút hương trầm bay nhẹ quanh nàng.

TOẠI KHANH    
FL 05/2005 

NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH CA MÂU NI PHẬT