SPRING, SUMMER, FALL, WINTER ... AND SPRING

Buổi chiều ghé ngang bưu điện, ngoài những thư từ tạp nhạp, c̣n có một gói giấy mỏng như cuốn sách, không biết của ai gửi. Tôi quẳng tất cả vào chiếc thùng giấy sau xe. Trên đường về, có một cú phone đường dài, th́ ra anh Dũng, một người quen đă lâu không gặp mặt. Anh bảo vừa gửi tôi một cuốn phim và hỏi đă nhận được chưa. Anh nói lúc xem phim cứ nhớ đến tôi và bất chợt muốn nghe tôi chia sẽ đôi điều ǵ đó.

Tôi không phải tín đồ của điện ảnh, chẵng mấy khi xem nói ǵ là nghiện. Nhưng lúc xem xong cuốn phim đó, xem và hiểu theo cách riêng của ḿnh, chẵng hiểu sao cứ bâng khuâng mấy giờ liền…

Cuốn phim của Hàn Quốc, cái tựa thậm thượt và nghe phát nản: Spring, Summer, Fall, Winter…and Spring. Và đúng như cái tựa, chuyện đời của các nhân vật trong phim cứ từng bước phù trầm đổi thay qua từng dấu mốc thời gian hệt như bốn mùa trong năm. Cả cuốn phim cơ hồ chỉ nói đến hai người, mà nổi bật có lẽ chính là nó !

Nó hồn nhiên lớn khôn như một ḥn cuội, một cánh bướm, một con nhái bén bên hồ. Sư phụ là tất cả đối với nó và chổ ở của hai thầy tṛ có lẽ thơ mộng đáng vào bậc nhất thế giới : Một am gổ xinh xắn và cổ kính nằm giữa hồ nước mênh mông, bốn bề là cây rừng và đá núi.(*)

Nó nghịch ngợm đáo để, nhưng cũng nhiều ngộ tánh. Có lẽ đó là lư do để sư phụ xem nó như chút bận ḷng của ông giữa cuộc phù sinh nhất thiết giai không này. Nó lầm lỗi, ông phạt nó, dạy nó. Nó khóc một, ông đau mười, nhưng ông vui v́ nó hiểu chuyện nhanh lắm và cũng giàu ḷng nhân. Hai cái đó cộng lại cũng đủ biến nó thành ông thầy tu rồi c̣n ǵ.

Ḍng đời nhanh và gọn như từng mùa mưa nắng trong cơi nhân gian. Thoắt cái, cậu bé kháu khỉnh ngày nào bây giờ đă ra một chàng trai trẻ vạm vỡ khôi ngô dù vẫn tiếp tục hồn nhiên tắm gội trong suối nguồn đạo t́nh thâm hậu của người sư phụ mà mái đầu giờ đă pha sương. Một chuyện nhỏ nhưng lại là một biến cố lớn đă xăy đến với chốn thanh tu tịch mịch này vào một ngày có khách đàn việt ghé chân.

Họ là hai người phụ nữ, một khỏe một bệnh. Sau cuộc thương lượng đơn giản, cô gái mắc trọng bệnh kia được gửi lại chùa để uống thuốc núi. Cô ở lại một ḿnh và sau dăm ngày lạ lẩm với nếp sống tẻ nhạt lặng lẽ ở đây, cô đă t́m thấy một niềm vui mới. Vị sư già xem cô như một đứa con, và chàng thanh niên vô tư lự kia đă đem cái hồn hậu của núi rừng mà đối xử với cô như một cô em gái. Thế rồi tiếp nối theo đó là những ngày vui bất tận của hai người. Con thuyền nhỏ của chàng đă đưa nàng đến từng bờ cây, hốc đá, nơi đă một thời là thế giới tuổi thơ của chàng, để cùng nghe chim hót, nước chăy.

Chàng lần đầu gặp mặt và sống gần một người không phải sư phụ, và đó lại là một thiếu nữ có nhiều cá tánh. Chàng đă chết ngất trong ánh mắt, nụ cười và cả giọng nói của người bạn mới. Đổi lại, cơn bệnh trầm kha của nàng đă bay biến đâu mất và thay vào đó là một sức sống mănh liệt với một thứ ân t́nh khó gọi tên đă kín đáo nẩy mầm với ngay người bạn khác phái vẫn gặp gỡ, rong chơi với nhau mỗi ngày. Vào một chiều nắng quái bên hồ, giữa khung cảnh trời nước bao la gợi cảm, họ đă cuồng nhiệt yêu nhau ngấu nghiến quên mất người sư phụ bên kia hồ đang sửa soạn buổi kinh chiều.

Chuyện vụng trộm giữa hai người dĩ nhiên không thể giữ kín măi. Hôm đó, sau một cuộc vui cháy bỏng ngay trên con thuyền nhỏ giữa hồ, hai cô cậu đă hồn nhiên ôm nhau ngũ say bỏ mặc sóng nước vô t́nh muốn đưa đẩy về đâu cũng được. Chẵng biết cơn gió quái ác nào đă xô con thuyền tự trôi về phía am. Và người sư phụ đă nh́n thấy cảnh tượng mà ông tuyệt không ngờ được. Ông đă gọi hai người đến để hỏi thăm bệnh trạng của nàng và sáng hôm sau đă buộc nàng rời am về phố. Nàng đă ra đi trong cái dơi nh́n đau đớn của chàng.

Đạo tâm của gă tiểu tăng bây giờ chỉ c̣n là một bọt nước sẳn sàng vỡ tan. Hắn đă từ một phút rong chơi bến tục mà quên mất nẽo về bờ giác. Trách ǵ người Trung Hoa xưa giờ vẫn truyền khẩu câu nói tiểu hoà thượng miệng niệm Phật mà ḷng không có Phật. Phật vẫn ngồi đấy thiêng liêng trong ánh nến của ngôi cổ am, nhưng trong mắt gă tiểu tăng kia giờ chỉ c̣n một bóng hồng áo lục đă khuất nẽo từ lâu mà đến tận buổi khuya này chừng như vẫn c̣n lẫn khuất đâu đây với một làn hương nhẹ nhàng mộng mị. Rạng sáng hôm sau, lặng lẽ rời am với bức tượng Phật cổ trên tay như chút vốn liếng trên đường đời trước mặt, gă tiểu tăng đă bỏ am, bỏ thầy lên đường không một lời chào. Gă đi theo tiếng gọi của vô minh.

Nhưng tất cả những t́nh tiết nhiều kịch tính từ đầu bài đến đây thực ra chỉ là cái nền cho một nội dung nằm ngoài mọi dự tưởng.

Năm tháng lại trôi đi như từng mùa xuân thu. Người sư phụ ngày nào giờ đă là một lăo tăng quắc thước. Một chân nhân thâm hậu đạo lực và một cụ già hom hem hẩm hiu cùng lúc tồn tại trong một h́nh hài c̣m cơi già yếu đó. Ông vẫn sáng sáng chèo thuyền vào xóm hoá duyên, lặng lẽ mong manh trên con thuyền nhỏ giữa hồ như một cái bóng câm lặng. Sáng hôm đó, mở gói giấy báo đựng bánh khất thực để chuẩn bị độ trai, ông bất chợt đọc được lệnh truy nă của nhà đương cuộc đối với một hung thủ sát nhân. Tin đăng kèm ảnh. Ông lặng lẽ đưa mắt nh́n ra mặt hồ mênh mông như để cố nhớ lại khuôn mặt bầu bĩnh của cậu đệ tử bé xíu năm nào. Ông thấy hết, biết hết, nhưng không sao đổi khác chuyện đời.

Rồi đúng như nhà sư già đă định liệu, hắn đă trở về. Gă đệ tử vô hạnh kia đă trở về ngôi cổ am để gặp ông và mang trả lại thầy bức tượng Phật ngày nào. Ông hỏi chuyện, hắn khóc như đứa trẻ và trả lời không dấu diếm. Bỏ chùa ra đi ngày ấy, hắn đă t́m gặp được nàng và lấy nhau hạnh phúc. Nhưng cái hồn hậu đơn bạc của núi rừng đă không cho hắn biết được cái mặt trái nghiệt ngă của chợ đời khi hắn thật ra không có được những ǵ nàng muốn. T́nh phai rồi t́nh phụ, nàng bỏ hắn để theo một người khác. Yêu cho nhiều để hận cũng lắm, hắn giết nàng rồi t́m về với sư phụ như một phản ứng tự nhiên của đứa bé nhớ mẹ.

Bây giờ hắn đă trở về, đang ngồi đó đau đớn trước mặt ông. Chiều nay hắn khóc v́ đă giết nàng, hận nàng, như ngày xưa hắn đă từng khóc v́ yêu nàng, xa nàng. Nhà sư già đă lặng lẽ và kiên nhẫn xoa dịu những cơn bồng bột ngu khờ của hắn như vẫn xem hắn bé bỏng như thuở nào. Ông biết tất cả những ǵ phải đến nhưng không thể sửa được chuyện đời. Ông chỉ có tấm ḷng và tận lực, thế thôi. Ông đă nuôi hắn từ bé, nh́n hắn lớn khôn và vụng dại. Trước sau, với hắn, ông như một người mẹ già góc núi: Cưu mang, đỡ nâng, tha thứ và chờ đợi. Bao năm qua ông chẵng phải vẫn đợi chờ ngày hắn trở về đó sao. Chỉ v́ ông hiểu, ông biết, và ông có cơi ḷng một bà mẹ.

Như đă đọc được một tương lai nào đó, ông lặng lẽ pha mực rồi khẻ khàng chép lại từng chữ bài Bát Nhă Tâm Kinh ngay trên khuôn sân bằng gỗ của ngôi cổ am và vẫn bằng thứ khẩu lệnh nghiêm khắc ngày nào, ông bắt hắn dùng chính con dao đă gây án kia để khắc lại từng chữ đại tự mà ông vừa phóng bút trên sân. Hắn khắc chưa xong chục chữ, người ta đến đọc lệnh bắt. Nhà sư già b́nh thản như không, ông nghiêm trang đề nghị họ hăy đợi hắn khắc xong bài Tâm Kinh, như lời ông bảo đảm, chỉ một đêm thôi. Thời gian chờ đợi đó của mọi người, có lẽ là một trong những giây khắc đẹp nhất trong phim. Đẹp và thật nhiều ư nghĩa.

Sáng hôm sau hắn bị áp giải lên đường và bắt đầu những ngày tù tội. Thời gian trôi đi bao lâu không ai nói được, nhưng rồi ǵ cũng qua. Mùa đông năm kia, có một viễn khách phong trần ghé về cổ am.

Khách bồi hồi bước qua mặt nước hồ giờ đă đóng băng và trước sau cổ am vắng ngắt như tờ. Nh́n ra mặt hồ bát ngát, khách chết điếng khi nh́n thấy xác con thuyền xưa đang khuất trong băng giá với những vết lữa cháy nham nhở dở dang. Khách chắp tay cúi đầu như cố h́nh dung một chuyện cũ. Ngày đó, nhà sư già đă âm thầm hoá thân ngay trên con thuyền với một mồi lữa ngay sau lúc tiễn biệt đứa học tṛ trên sân.

Vậy là phút cuối, hắn cũng đă trở về. Có điều là lần trở về muộn màng, hắn về cho chính hắn. Sư phụ đă không c̣n nữa. Hắn quyết định lớn khôn lần nữa trước vong linh của người sư phụ mà hắn không c̣n cơ hội gặp lại, dù đâu đó quanh quẩn trong ngôi cổ am lúc nào cũng có một con rắn lặng lẽ nh́n hắn như chứng minh, như chia sẽ và cùng vui buồn. Sư phụ đấy chăng ?

Hắn đă quay lại con đường mà ngày xưa hắn chưa từng bước đi, dù nó luôn thuộc về hắn. Hắn trần trụi phơi ḿnh trong băng tuyết để tạc tượng, luyện công và sớm chiều hai buổi tụng niệm như thể không c̣n kịp nữa. Hắn đi t́m ḿnh, và cũng để gặp lại bóng h́nh của người sư phụ t́nh thâm tợ hải. Từng mẩu nến khuya, những tiếng mơ canh tàn hay trong chiều muộn đă từng phút giây đưa hắn trở về ngôi nhà ấu thơ với tất cả niềm nổi thống hối, bùng vỡ.

Và giai đoạn cuối cùng của cuộc trở về ấy đă đến lúc hoàn măn. Trong một buổi kinh khuya hắn bỗng nghe tiếng người gọi cửa. Chút bụi trầm luân đă rớt xuống bên hiên cổ am để đưa hắn lại cuối đường. Người thiếu phụ với đứa bé mủm mỉm trên tay đă t́m đến chùa giữa một đêm tuyết lạnh. Không sao nh́n thấy khuôn mặt của nàng. Ở đó lúc nào cũng là một tấm lụa mỏng màu tím. Nàng là ai ? Hắn ṭ ṃ muốn biết nhưng đành chịu. Lo cho mẹ con nàng một chỗ nằm tạm trong cổ am, một bên bàn Phật, hắn không biết phải làm ǵ hơn. Chỉ c̣n biết nh́n nàng và nghe nàng khóc. Giá c̣n sư phụ !

Sáng hôm sau, nghe tiếng trẻ con khóc bên ngoài, hắn chạy vội ra sân chùa. Trên mặt nước hồ giờ đă thành băng ấy, đứa bé không mẹ đang từng bước ḅ về phía cổng, nơi hắn đă khoét băng làm một giếng nước dùng qua mùa đông.

Hắn kéo cái xác người lên khỏi giếng. Người thiếu phụ đêm qua đă lọt chân xuống đây khi muốn bỏ con lại cổ am và một ḿnh lẻn đi trong khuya. Đến bây giờ th́ tấm lụa che mặt nàng đă có thể gở xuống. Hắn đă thấy ǵ, đó vẫn là một ẩn số của câu chuyện.

Chỉ trong một tích tắc, câu chuyện ấu thơ của hắn từ mấy mươi năm trước bất ngờ sống dậy mănh liệt với từng chi tiết nhỏ. Ngày đó thằng bé trong cổ am đă trốn thầy vào núi xuống hồ rong chơi. Như điềm báo của một định nghiệp, nó đặc biệt thích thú tṛ chơi cột đá vào bất cứ con ǵ bắt được để xem con vật phải vất vả ra sao mà sống c̣n với một gánh nặng quá sức ḿnh. Sư phụ đă phạt thằng bé đeo một ḥn đá nặng trên lưng để hiểu được nó đă làm ǵ trên chúng sinh khác. Ngày ấy, trong tâm tưởng một thằng bé, đó chỉ là một bài học về hạnh từ bi. Nó đă biết khóc khi không kịp cứu sống con rắn đă bị nó cột đá.. Nó cứ tưởng suốt đời ḿnh sẽ không bao giờ tái phạm tṛ chơi độc ác đó nữa. Nhưng ngày trưởng thành, biết yêu biết ghét, nó đă làm ngược lại…

Hắn lạnh người khi thấy rơ ḿnh đă cột đá vào không biết bao người. Hai người thân thương nhất trong cuộc đời hắn đă phải v́ hắn mà oằn lưng với những ḥn đá nặng chết người. Lẽ ra hắn chỉ nên để mọi người, kể cả chính hắn, cùng được thanh thản nhẹ nhàng mà đi. Nhưng tất cả đều ngược lại. Bây giờ sư phụ không c̣n nữa, hắn phải tự phạt ḿnh, để thấm thía tận cùng cái ǵ là vướng vít, đè nặng.

Thật khó ḷng t́m thấy một h́nh ảnh nào trong đời có thể bi tráng hơn thế. Hắn một ḿnh kéo lê một ḥn đá lớn t́m lên đỉnh núi giá lạnh không người. Trên tay ôm gh́ bức tượng Quán Âm. Một h́nh ảnh khốc liệt. Tôi muốn gọi hắn lúc này là một hành giả, một hành giả vác tượng lên ngàn. Một hành giả đang ngược nguồn để hành hương giữa mùa đông cuộc đời, mà cũng là mùa đông tâm linh. Nhạc phim lúc này cũng bất chợt trầm hùng vang vọng một thứ âm thanh xa vời, mộng mị. Bài Bát Nhă Tâm Kinh trong giọng đọc tiếng Hàn của người con gái nào đó như đi về từ một cơi chiêm bao với từng câu chữ Xá Lợi Tử ! Sắc Bất Dị Không, Không Bất Dị Sắc…Lần đầu tiên tôi cảm nghe ḍng kinh Bắc Truyền đó thơ mộng và quyến rũ đến vậy.

Theo từng bước lê chân nặng nhọc của hắn qua những ngơ ṃn sỏi đá, lời kinh kia như nương gửi gió rừng mà lan tỏa, phủ đầy một cơi huyền âm. Tiếng kinh thấm đẩm ḷng người, len vào từng khe đá, thớ gỗ. Lời kinh làm rung chuyển mọi cơi miền không gian, đánh thức mọi mê lầm ngái ngũ, cho tất cả cùng bật dậy một sức sống tỉnh thức. Biển khổ mênh mông, mà quay đầu lại là bờ. Và bến bờ ấy đă hiện ra trong mắt hắn. Hắn cung kính an vị bức tượng lên mỏm đá trang trọng nhất trên đỉnh núi và cúi đầu chiêu niệm. Hắn đă bỏ lại tất cả gánh nặng trên từng dặm đường đến đây. Hắn đă diễn dịch huyền nghĩa bài Tâm Kinh ra nhiều tâm ấn cụ thể giữa đời : Tha thứ, can đảm, bao dung, thấu hiểu, cưu mang và buông bỏ. Hắn muốn vác thay cho muôn loài tất cả những gánh nặng. Hắn sám hối và đáp đền cho vạn hữu đă cưu mang hắn, trong đó sư phụ và người đàn bà đă đi qua đời hắn đang là hai giọt nước cùng ḥa tan vào đại dương. Và lần đầu tiên trong đời ḿnh, hắn bất chợt thấu hiểu tận cùng câu minh chú ở cuối bài Tâm Kinh đó : Gate gate pàragate pàrasangate bodhi svàha. Lên đường, lên đường đi, hăy qua sông để t́m về bờ bến khác !

Hắn về lại cổ am và một mùa xuân mới lại bắt đầu trên chính cậu bé mồ côi vừa nhập môn bất đắc dĩ kia. Nó chính là hắn mấy mươi năm trước. Một chu kỳ mới, một tuần hoàn mới. Mọi thứ lại tái hiện trong bối cảnh hồ nước tan băng, hoa cỏ sung măn, hồ rộng núi xanh và mọi thứ lại bắt đầu. Ngoài kia nắng đă lên giữa một mùa xuân có rừng phong và núi đá xanh rêu. Trong cổ am, con rắn già chậm răi ḅ ngang bàn Phật, lặng lẽ, thành kính.

Florida July 21, 2005
TOẠI KHANH

NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH CA MÂU NI PHẬT